Ostatnie spośród nowych europejskich norm na badania reakcji na ogień i klasyfikację zostały opublikowane w lutym 2002. Od momentu publikacji tych norm jest możliwe badanie i klasyfikowanie wyrobów zgodnie z nowymi euroklasami. Jednak mimo, że normy na badania i klasyfikację są już dostępne, wciąż spotyka się wiele praktycznych problemów we wdrażaniu euroklas.


Trochę unijnej historii
Pod koniec 1988 roku Komisja Europejska opublikowała Dyrektywę dotyczącą wyrobów budowlanych (DWB - Dyrektywa 89/106/EEC z 21 grudnia 1988). DWB zajmuje się określeniem uprawnień, przepisów oraz decyzji związanych z wyrobami budowlanymi w krajach członkowskich Unii Europejskiej. W Dyrektywie zostało sformułowanych 6 wymagań podstawowych (1. Bezpieczeństwo konstrukcji, 2. Bezpieczeństwo pożarowe, 3. Higiena, zdrowie i środowisko, 4. Bezpieczeństwo użytkowania, 5. Ochronę przed hałasem, 6. Oszczędność energii i izolacyjność termiczna) z którymi wyroby budowlane muszą być zgodne. Bezpieczeństwo pożarowe zostało uznane w Dyrektywie jako drugie wymaganie podstawowe.

W ślad za Dyrektywą, zostało opublikowane 6 dokumentów interpretacyjnych, które konkretyzują wymagania podstawowe zdefiniowane w Dyrektywie. Dokumenty interpretacyjne stanowią ogniwo pośrednie pomiędzy wymaganiami podstawowymi, ustanowionymi w Dyrektywie, a mandatami, stanowiącymi podstawę opracowania zharmonizowanych norm i zaleceń do europejskich aprobat technicznych.

Dokument Interpretacyjny Nr 2 (ID 2) dotyczy bezpieczeństwa pożarowego. Definiuje on pewną liczbę miar dla spełnienia drugiego wymagania podstawowego. Jedną z nich jest ograniczenie wytwarzania i rozprzestrzeniania ognia i dymu do pomieszczenia pierwotnego (lub danej powierzchni), przez ograniczanie przyczyniania się wyrobów budowlanych do pełnego rozwoju pożaru. W dalszej części ID 2 stwierdza, że poziom takiego ograniczenia może być wyrażony jedynie poprzez różne poziomy określające reakcję na ogień wyrobów w ich końcowym zastosowaniu.

Zróżnicowane poziomy zachowania wyrobów, wyrażające ich reakcję na ogień, zostały po raz pierwszy przedstawione w Decyzji Komisji, w 1994 roku. Jednakże, ta decyzja nie zawierała wartości granicznych dla kilku przyjętych klas, a w związku z tym dla jej zrealizowania niezbędne było opracowanie nowego badania “Reakcji na pojedynczy płonący przedmiot” (ang. - Single Burning Item - SBI). Po opracowaniu metody badania SBI, decyzja Komisji z roku 1994 została zastąpiona w roku 2000 nową Decyzją, w której zostały zdefiniowane klasy zachowania wyrobów budowlanych w ich reakcji na ogień, tzw. euroklasy.


Nowe Europejskie normy na badania reakcji na ogień
Określone w Decyzji Komisji euroklasy odwołują się do 4 metod badawczych, opracowanych przez CEN/TC 127 “Bezpieczeństwo pożarowe”. Trzy z metod bazują na istniejących normach ISO, a tylko jedna - SBI, została opracowana specjalnie na potrzeby euroklas. Prace nad normami rozpoczęły się w 1994 roku i ostatecznie od lutego 2002 roku są dostępne wszystkie normy, niezbędne do wejścia w życie euroklas.

Uchwała CEN/TC 127 stwierdza, że wszystkie krajowe normy sprzeczne nie muszą być wycofane przed 31 grudnia 2003. Ostateczna decyzja o dacie wycofania zostanie podjęta przez Stały Komitet Budownictwa (Standing Committee on Construction). Do dnia wycofania, każdy producent będzie mógł swobodnie wybrać, czy badać i klasyfikować wyrób wg nowych zasad europejskich, czy według starych krajowych. Po dacie wycofania wszystkie wyroby będą badane i klasyfikowane zgodnie z nowymi normami, a wszystkie krajowe będą wycofane.


Techniczne specyfikacje wyrobów
Podczas, gdy normy na badania ogniowe określają metody badań niezbędne do uzyskania klasyfikacji w zakresie rekcji na ogień zgodnie z systemem euroklas, techniczne specyfikacje wyrobów określają właściwości, jakie należy zadeklarować dla wyrobu, aby oznaczyć go znakiem CE. Taką techniczną specyfikacją może być norma wyrobu lub Europejska Aprobata Techniczna (European Technical Approval - ETA). Techniczne specyfikacje wyrobu wymagają deklarowania dla wyrobu wielu różnych parametrów. Dla wyrobów objętych wymaganiami w zakresie reakcji na ogień, w oznaczeniu CE znajdzie się klasyfikacja wyrobu wg systemu euroklas.

W ślad za pojawianiem się specyfikacji wyrobów, Komisja będzie publikować ich listę w Oficjalnym Dzienniku Wspólnoty Europejskiej (Official Journal of the European Communities - OJEC). Odsyłacz będzie zawierał datę, począwszy od której producent będzie mógł się ubiegać o oznaczenia CE dla wyrobu, którego ta norma dotyczy. Po tej dacie rozpoczyna się okres koegzystencji, podczas którego producent będzie miał wybór, czy korzystać z nowej specyfikacji technicznej i ubiegać się o znak CE, czy też w dalszym ciągu powoływać się na stare normy krajowe i nie ubiegać się o znak CE. Po zakończeniu okresu koegzystencji, krajowe normy sprzeczne muszą zostać wycofane, a produkcja musi odpowiadać europejskim specyfikacjom technicznym, aby producent mógł wnosić o oznaczenie CE.


Dla wyrobów, dla których istnieją europejskie specyfikacje techniczne, ich okres koegzystencji często skróci czas, w którym będzie możliwe określanie reakcji na ogień tych wyrobów wg dotychczasowych norm krajowych. Przykładem takich specyfikacji są normy na wyroby do izolacji cieplnych w budownictwie, EN 13162 – EN 13172 . Te normy są dostępne od maja 2001. W konsekwencji, od dnia 1 marca 2002 było możliwe oznaczanie tych wyrobów znakiem CE, a okres koegzystencji z istniejącymi normami krajowymi kończy się dnia 1 marca 2003. To oznacza, że od 1 marca wszystkie wyroby izolacji cieplnej produkowane zgodnie z EN 13162 – EN 13172 muszą być oznakowane znakiem CE, którego częścią jest klasyfikacja reakcji na ogień wg systemu euroklas.

Produkowane fabrycznie wyroby izolacji cieplnej, wchodzące w zakres norm EN 13162 – EN 13171 są pierwszymi wyrobami budowlanymi, dla których jest wymagane określenie ich zachowania pod wpływem ognia.

Uczestnicy procesu wdrożenia
Podczas wdrażania euroklas ważną rolę odgrywa kilka różnych grup:
W Komisji Europejskiej, Stały Komitet Budownictwa (European Commission the Standing Committee of Construction - SCC) jest organem, który podejmuje ostateczną decyzję na podstawie Decyzji Komisji, stanowiących podstawę prawną całego systemu euroklas. Stałemu Komitetowi doradza Grupa ds. Bezpieczeństwa Pożarowego (FRG – Fire Regulator Group). Zanim SCC podejmie ostateczną decyzję, zagadnienie jest szczegółowo dyskutowane przez FRG.

Normy ogniowe zostały opracowane przez Komitet Techniczny TC 127 Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego (CEN). Ta grupa również sformowała kilka doraźnych grup to zajęcia się zagadnieniami, odnoszącymi się do norm. Normy na wyroby są opracowywane przez poszczególne Komitety techniczne CEN, takie jak np. TC 88 w przypadku wyrobów do izolacji cieplnej. Komitety Techniczne zajmujące się wyrobami są zobowiązane do zajmowania się zagadnieniami ogniowymi w odniesieniu do swoich wyrobów. Te Komitety Techniczne mogą konsultować problemy ogniowe bezpośrednio z TC 127.

Grupa Sektorowa ds. Bezpieczeństwa Pożarowego jednostek notyfikowanych (Notified Bodies Fire Sector Group - FSG) jest grupą laboratoriów ogniowych i jednostek certyfikujących, które uzyskały notyfikację. Jednostki notyfikowane to jednostki certyfikujące, inspekcyjne i laboratoria badawcze, które posiadają odpowiednie kompetencje, aby prowadzić zadania wynikające z oceny zgodności, wymagane przez odpowiednie specyfikacje techniczne wyrobów. Notyfikacja oznacza, że jednostka została upoważniona przez odpowiedni organ krajowy do prowadzenia konkretnych, przewidzianych systemem zadań, a następnie zostało to oficjalnie odnotowane przez Komisję i pozostałe kraje członkowskie.

Grupy Sektorowe ds. Wyrobów (Sector Groups - SG) są grupami jednostek notyfikowanych, zajmujących się zagadnieniami, związanymi ze znakowaniem CE określonych grup wyrobów. SG 19 jest taką grupą zajmującą się wyrobami izolacji cieplnej. SG koordynuje zagadnienia dotyczące reakcji na ogień z FSG.

Zarówno TC 127 jak i FSG mają w FRG status członków stowarzyszonych. To oznacza, że sprawy, które wykraczają poza ich mandaty lub których nie są w stanie rozwiązać, wnoszą do FRG.

Wdrożenie Euroklas w krajach członkowskich
Artykuł 6(3) DWB (CPD) stwierdza “Jeżeli odpowiednie europejskie specyfikacje techniczne (...) wprowadzają zróżnicowanie pomiędzy różnymi klasami odpowiadającymi różnym poziomom zachowania, kraje członkowskie mogą określać u siebie poziomy zachowania wyłącznie w obrębie klasyfikacji przyjętej w ramach wspólnoty i decydują tylko o tym, czy używać wszystkich, niektórych, czy tylko jednej spośród klas.” Tak więc, kraje członkowskie są zobowiązane do wprowadzenia przepisów krajowych, akceptujących klasyfikację wyrobów wg systemu euroklas.

Z chwilą opublikowania norm ogniowych (w lutym 2002 roku) - Decyzja Komisji 2000/147/EC - kraje członkowskie zostały zobowiązane do uznania klasyfikacji ogniowej materiałów budowlanych wg euroklas. Wyroby, które nie posiadają oznaczenia CE, ale posiadają klasyfikację ogniową wg euroklas muszą być traktowane w systemach krajowych na równi z wyrobami klasyfikowanymi wg dotychczasowych systemów i norm krajowych. Wyroby z oznaczeniem CE powinny być akceptowane we wszystkich krajach członkowskich bez żadnych dalszych wymagań.

Dla produkowanych fabrycznie wyrobów izolacji cieplnej, okres koegzystencji rozpoczął się 1 marca 2002 i od tego momentu klasyfikacja wyrobów w zakresie reakcji na ogień wg euroklas musi być uznana na poziomach krajowych, tak by umożliwić wyrobom oznaczonym znakiem CE na legalną obecność na wszystkich krajowych rynkach. Jednak, do dzisiaj , nie wszystkie kraje członkowskie wprowadziły Euroklasy do swych przepisów.


Problemy, na jakie napotkano podczas klasyfikowania wg Euroklas
Gdy dla norm na wyroby izolacji cieplnej rozpoczął się okres koegzystencji, znane już były wszystkie normy ogniowe, potrzebne do klasyfikowania wyrobów zgodnie z euroklasami. Jednak nie znaczy to wcale, że po rozpoczęciu badań i klasyfikowania, nie napotkano na podstawowe trudności.

Już przed zbliżającą się datą publikacji norm związanych z reakcją na ogień, zarówno dla TC 127, jak i FSG stało się jasne, że szybkiego rozwiązania wymagają zagadnienia związane z montażem i mocowaniem wyrobów oraz bezpośrednim i rozszerzonym zakresem zastosowania wyników z badań. W konsekwencji w TC 127 powołano dwie nowe doraźne grupy: ad hoc 39 do spraw związanych z bezpośrednim i rozszerzonym zakresem zastosowań wyników reakcji na ogień oraz ad hoc 40, zajmującą się zagadnieniami montażu i mocowania próbek do badań.

Prace 2 nowych doraźnych grup w TC 127 są dalekie od ukończenia. Prowadzi to do obecnej sytuacji, w której wyroby mogą być badane i klasyfikowane przy braku funkcjonowania reguł dotyczących traktowania tych istotnych zagadnień. Z tego powodu FSG utworzył 2 grupy zadaniowe do zajęcia się tymi problemami. Ich zadaniem jest przygotowanie prostych wytycznych, którymi laboratoria ogniowe posługiwałyby się do czasu, aż TC 127 i/lub komitety techniczne ds. wyrobów opracują szczegółowe zasady. Pierwsza grupa zadaniowa zajmuje się bezpośrednim i rozszerzonym zastosowaniem, podczas gdy druga pracuje nad procedurą badań, włączając w to montaż i mocowanie; w pierwszej kolejności – dla wyrobów z wełny mineralnej. Druga grupa zajmie się również innymi wyrobami izolacji cieplnej, oznaczanymi już znakiem CE.

Ważnym jest, aby pamiętać, że deklarując euroklasę wyrobu, określa się tym samym zakres jego zastosowań. To oznacza, że jeżeli wyrób jest badany w bardzo specyficznych warunkach montażu i mocowania, wówczas jego klasyfikacja jest ważna wyłącznie dla wyrobu zamontowanego i zamocowanego w warunkach rzeczywistych w sposób identyczny. W związku z tym jest w interesie producenta, dla ograniczenia liczby niezbędnych badań, poszukiwać takiego sposobu montażu i mocowania, który pokrywa najszerszy zakres zastosowania wyrobu.

Wnioski
System Euroklas rozpoczął swe funkcjonowanie w lutym 2002. Pierwszymi wyrobami budowlanymi z oznakowaniem CE, uwzględniającym reakcję na ogień, są wyroby izolacji cieplnej, które mogą być w ten sposób oznaczane od 1 marca 2002.

Zastosowanie systemu Euroklas do znakowania CE pokazało, że istnieje potrzeba bardzo pilnego rozwiązania zagadnień związanych z montażem i mocowaniem próbek oraz bezpośrednim i rozszerzonym zastosowaniem wyników z badań. Pomoże to producentom uzyskać rezultaty badań o szerokim zakresie zastosowania i w konsekwencji ograniczy koszty dzięki grupowaniu wyrobów. W przypadku braku zasad dotyczących montażu i mocowania, zaleca się, by wyrób był do badania montowany i mocowany w sposób dający najgorszą reakcję na ogień.

Dyskusje w różnych grupach CEN pokazują, że interpretacja określenia “ zastosowanie końcowe” powinna być właściwie zaadresowana, tak by zapewnić, że deklarowane zachowanie ogniowe dotyczy samych wyrobów, a nie elementów budowlanych, w które te wyroby są wbudowane.

Doświadczenia uzyskane przy znakowaniu znakiem CE wełny mineralnej wskazują na znaczenie komunikacji pomiędzy producentem, jednostka certyfikującą i laboratorium ogniowym, jeszcze zanim rozpocznie się pobieranie próbek i przeprowadzanie badań ogniowych.

Od czasu badań międzylaboratoryjnych SBI wiadomo, że dla pewnych wyrobów badanie SBI nie pozwala na prawidłową ocenę zagrożenia ogniowego. Te zagadnienia nie znalazły jeszcze swego adresata, ale jest nadzieja, że kilka punktów procedur zarysowanych w Dokumencie Informacyjnym G może być wykorzystanych do zajęcia się tymi i również innymi tzw. wyrobami egzotycznymi.

Opracowanie na podstawie: Birgitte Messerschmidt Collins M. Sc. (Civ. Eng.) Messerschmidt Consulting

<< powrót